Od narodzin, przez rozbicie, do zjednoczenia – Polska piastowska od X do XIII wieku

Materiały dydaktyczne dla nauczycieli i uczniów szkół średnich

Od połowy X wieku do ostatnich lat XIII stulecia kolejni przedstawiciele dynastii piastowskiej budowali, rozszerzali, podnosili z upadku, a następnie dzielili i starali się zjednoczyć państwo polskie. Byli wśród Piastów monarchowie wspaniali i mierni. Jedni dobrze, inni fatalnie zapisali się w historii. Wielki wpływ na ich działania wywierały wybitne kobiety, często przewyższające mężów lub synów swymi zdolnościami i horyzontami politycznymi. Dzieje książąt i księżnych oraz ich poddanych składają się na opowieść o początkach państwowości polskiej.

Pierwsze wieki polskiego średniowiecza to czas, gdy ziemie między Odrą i Bugiem, między Bałtykiem a Karpatami i Sudetami żmudnie dołączały do cywilizacji zachodniej. Budowę relacji z resztą kontynentu umożliwiało chrześcijaństwo. Ono kształtowało sposób sprawowania władzy, gospodarkę, kulturę i obyczaje. To dzięki decyzji podjętej w 966 roku przez Mieszka I państwo Piastów zyskało ważnych politycznych partnerów, przyjęło feudalizm, wzbogaciło się o wybitne dzieła sztuki. W kolejnych wiekach coraz bardziej upodobniało się do organizmów Zachodu. Przemiany, które zaszły podczas rozbicia dzielnicowego, wpłynęły na pojawienie się dążeń zjednoczeniowych, zakończonych sukcesem na początku XIV wieku.

Wczesnośredniowieczny zdobiony szyszak, jeden z czterech niemal identycznych znalezionych w Wielkopolsce i eksponowanych w krajowych muzeach, Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie, fot. Pracownia Fotograficzna MWP

Proponujemy sięgnięcie do artykułów z portalu HISTORIA: POSZUKAJ, dotyczących rozmaitych aspektów z dziejów Polski wczesnopiastowskiej i z doby rozbicia dzielnicowego. Zachęcamy również do skorzystania z innych teksów opublikowanych w zakładkach WIEDZA oraz ŚCIEŻKI HISTORII.

Wojciech Gerson, Kazimierz Odnowiciel wracający do Polski (II), 1887, Muzeum Narodowe we Wrocławiu, licencja PD, Wikimedia Commons

Niniejszy pakiet składa się z pięciu części oraz propozycji ćwiczeń. Część I omawia wybrane teksty poświęcone narodzinom państwa Piastów. Pragniemy zwrócić uwagę na kulisy powszechnie znanych wydarzeń, na związane z nimi dyskusje współczesnych historyków oraz na wizerunek przeszłości, jaki niosą ze sobą dzieła sztuki z różnych epok. Część II prezentuje artykuły, w których zostały ukazane zdarzenia, postaci i procesy świadczące o tym, że rozbicie dzielnicowe stanowiło czas wszechstronnego rozwoju ziem polskich. Z kolei część III kieruje do tekstów potwierdzających tezę, że wieki XII i XIII przyniosły księstwom piastowskim wiele klęsk i niepowodzeń. Jesteśmy przekonani, że porównanie dwóch odmiennych obrazów tak ważnej epoki może stanowić inspirację do refleksji, że nic w historii nie jest oczywiste. Zasadniczy cel części IV to wskazanie, że kultura początków państwowości polskiej może poszczycić się wybitnymi dziełami, które – co zaskakuje – cechuje wyjątkowa żywotność. I mamy tu na względzie zarówno przykład utworu kultury niematerialnej, którym jest najstarsza – prawdopodobnie – polska melodia, jak i obiekty, liczące sobie niemal tysiąc lat, które mimo rozmaitych kataklizmów przetrwały do naszych czasów. Część V, jak sądzimy, zachęci do zastanowienia się, jak bardzo Piastom udało się zbliżyć do standardów charakterystycznych dla wiodących państw kontynentu. Czy obyczaje, rozrywki, ale też kontakty osobiste z innymi monarchami czyniły z Piastów równorzędnych członków zachodnioeuropejskiej społeczności?

Posąg Salomei Głogowskiej, rzeźbiarz z pracowni Mistrza Ołtarza Marburskiego, po 1290 r., Muzeum Narodowe we Wrocławiu (w depozycie w Muzeum Narodowym w Poznaniu), zdjęcie dzięki  uprzejmości Muzeum Narodowego we Wrocławiu

Integralną część pakietu stanowi zestaw ćwiczeń, które zachęcą do zapoznania się z zasobami portalu HISTORIA: POSZUKAJ. Proponujemy różne sposoby wykorzystania opublikowanych przez nas materiałów. Sugerujemy przykłady zadań umożliwiających skuteczne powtórzenie materiału i usystematyzowanie wiedzy zawartej w artykułach naszych autorów.

Pobierz:
Od_narodzin_przez_rozbicie_do_zjednoczenia_Polska_piastowska.pdf

Posłuchaj podcastów:

Gospodarz dobry i wesoły. Działalność i rozrywki Henryka Brodatego

Turnieje rycerskie. Uważano je za próżną i niebezpieczną rozrywkę

Sprawdź swoją wiedzę:

Historia fiszki

 

Powrót
drukuj wyślij facebook
Kryzys państwa Piastów na obrazie Wojciecha Gersona. Kazimierz Odnowiciel wracający do Polski (II) w Muzeum Narodowym we Wrocławiu

Wyhaftowana legenda świętego Stanisława. Ornat fundacji Piotra Kmity w Muzeum Katedralnym na Wawelu

"Oj chmielu, chmielu". Najstarsza polska melodia

Jak Bolesław olśnił Ottona w Gnieźnie

"Nigdy nie upodobnię się do księcia polskiego Bolesława…" Kosmas w "Kronice Czechów" o Polakach

BOLESŁAW ROGATKA. CZARNA OWCA PIASTOWSKIEJ DYNASTII
Czy podeptani zostaną zbawieni? Płyta orantów z kolegiaty Najświętszej Panny Marii w Wiślicy
Cuda nad Wrocławiem. Obrona miasta przed Tatarami

Polscy krzyżowcy. Piastowie w Ziemi Świętej

Kodeks Matyldy. Utwór muzyczny przyczyną wojny?

Szyszak z Polski śladem skandynawskich wojów? Intrygujący zabytek ze zbiorów Muzeum Wojska Polskiego

Bolesław Wysoki powraca. Barwne życie najstarszego wnuka Bolesława Krzywoustego

Książę Mieszko funduje. Patena kaliska ze zbiorów skarbca katedry w Kaliszu

Stara księżna na bryle soli. Obraz Jana Matejki Święta Kinga modląca się pośród sądeckich gór w Muzeum Żup Krakowskich w Wieliczce
Czego się wstydził Bolesław Wstydliwy

Pod skrzydłami dobrej pani. Księżna Kinga i klasztor Klarysek w Starym Sączu

Potęga i upadek arcybiskupa Henryka Kietlicza

Bitwy, wytworne zabawy…Turnieje i inne obyczaje rycerskie na średniowiecznym Śląsku

Męczeńska śmierć dominikanów czyli o Najeździe Tatarów na Sandomierz w 1260 roku

Księżna zamurowana. O cudownym ocaleniu posągu Salomei Głogowskiej z kolegiaty głogowskiej – dziś w Muzeum Narodowym w Poznaniu

Dama z charakterem. Małżonka Leszka Czarnego – Gryfina Halicka

Kielich pełen tajemnic. Historia Kielicha Św. Wojciecha ze zbiorów Muzeum Archidiecezjalnego w Gnieźnie
Gdy Chełmno było wzorem
Jadwiga Śląska. Księżna niezwykłej pobożności

Zagadkowe zabójstwo książęcej małżonki

Piast w kąpieli, czyli jak to z tą higieną niegdyś bywało…

Z Cîteaux do Polski. Działalność cystersów na ziemiach polskich

Koronacja Przemysła II. Początek zjednoczenia Polski?
Gospodarz dobry i wesoły. Działalność i rozrywki Henryka Brodatego

Chwalebne skutki uczty kanclerza Mikołaja. O fundacji klasztoru w Henrykowie i powstaniu Księgi henrykowskiej