Chcąc podsumować swoje życie, Andrzej Strumiłło napisał: „Kochałem ciężką pracę fizyczną. […] Wiosłowałem, żeglowałem, biegałem na nartach, polowałem i wędkowałem. Udało mi się zderzyć Wschód z Zachodem – Azję z Nowym Jorkiem. Bywałem sam wobec oceanu, najwyższych gór świata, lodowców, pustyni, tajgi i dżungli. Próbowałem sztuki oka i sztuki słowa”. Czy te doświadczenia pozwoliły mu lepiej zrozumieć miejsce człowieka w świecie?
W zbiorach Muzeum Okręgowego w Suwałkach jest przechowywany obraz Psalm 80, należący do większego cyklu Psalmy, który Andrzej Strumiłło stworzył w 1988 roku. Każde z 18 olejnych płócien o wymiarach 180 x 120 centymetrów ukazuje wybrane wątki biblijnej Księgi Psalmów. Numer psalmu i ilustrowanego wersetu artysta zapisał czarnymi cyframi na białym prostokątnym tle przy lewej krawędzi obrazu. „Chlebem łez nakarmiłeś go, dałeś mu pić łzy obfite” – brzmi biblijny werset.
Andrzej Strumiłło, Psalm 49, olej, płótno, 1988, Muzeum Okręgowe w Suwałkach
W centrum przedstawienia znajduje się postać ludzka ubrana w obszerną, powłóczystą szatę – „człowiek każdy”. Jego los ma wyobrażać historię wszystkich ludzi. Pełen rozpaczy chwyta się za głowę, płacze. Z ciemnego nieba spada na niego deszcz gęstych kropel. Strumiłło niezwykle cenił sobie moc symbolu, który pełni ważną rolę w kulturze i sztuce Azji. „To, że można za pomocą kamienia pokazać góry, za pomocą gałęzi pokazać las, za pomocą czarnej plamy wyrazić historię, czas, człowieka – było dla mnie odkryciem” – podkreślał, opisując wrażenia z podróży do Azji.
Andrzej Strumiłło, Psalm 80, olej, płótno, 1988, Muzeum Okręgowe w Suwałkach
Oto jak artysta wspominał swoje prace nad cyklem: „Długie są zimowe noce w Maćkowej Rudzie. Czytałem, wybierałem psalmy i wersety, szkicowałem. Z 150 psalmów pozostało 18 tematów. Tyle, ile było pól pod oknami synagogi. Wybierałem, powodując się nie tylko ich dramaturgią równoległą do losu Żydów mnie współczesnych, ale też i obrazowością bliską mojej wyobraźni. Unikałem scen zbiorowych. Poza dwulicowym kapłanem, splecioną parą ludzką, zbawionym i potępionym obok siebie, człowiek jest samotny”.
Andrzej Strumiłło, Psalm 82, olej, płótno, 1988, Muzeum Okręgowe w Suwałkach
Andrzej Strumiłło (1927–2020) studiował u Władysława Strzemińskiego w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych w Łodzi. Edukację artystyczną kontynuował w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, którą ukończył w 1950 roku. Uprawiał bardzo różne dziedziny artystyczne: malarstwo, grafikę, rzeźbę, rysunek i fotografię. Projektował pawilony wystawiennicze. Tworzył również poezję i pisał dzienniki. Wreszcie projektował i ilustrował książki. Chętnie podróżował. Szczególnie fascynowała go Azja. Odwiedził między innymi Indie, Nepal, Chiny, Japonię, Tajlandię, Wietnam, Mongolię, Syrię, Turcję, Syberię i Kaukaz.
Spotkanie z Andrzejem Strumiłłą w Muzeum Miasta Gdyni, od lewej Jacek Friedrich, Andrzej Strumiłło i Anna Śliwa, 2018, fot. B. Kociumbas
Bez wątpienia największą miłością obdarzył artysta malarstwo, jednakże i jego osiągnięcia na polu grafiki są niebagatelne. Ukazało się blisko 150 książek z jego ilustracjami lub z zaprojektowaną przez niego szatą graficzną. W latach 1982–1984 prowadził pracownię graficzną przy Sekretariacie Organizacji Narodów Zjednoczonych w Nowym Jorku. Po powrocie do Polski osiedlił się w Maćkowej Rudzie nad Czarną Hańczą, gdzie postawił modrzewiowy dom. Mieszkał tam do śmierci, poświęcając się nie tylko sztuce, ale również hodowli koni arabskich.
Nagrobek Andrzeja Strumiłły, Magdalenowo, 2020, fot. A. Śliwa
Cykl Psalmy, którego znaczna część należy do kolekcji Muzeum Okręgowego w Suwałkach, powstał w 1988 roku z myślą o odbudowanej Białej Synagodze w Sejnach, gdzie odbyła się jego pierwsza prezentacja. Inspirację stanowiła lektura fragmentów Pisma Świętego, w przekładzie Czesława Miłosza, z którym artysta nawiązał kontakt listowny podczas pobytu w Nowym Jorku. Pięć lat później Strumiłło stworzył też cykl 12 obrazów nawiązujących do Apokalipsy.
Anna Śliwa
Powrót ZOBACZ NA OSI CZASU
