W realiach politycznych lat dziewięćdziesiątych państwowe zakłady odzieżowe, często przekształcane w prywatne spółki, musiały konkurować z zagranicznymi firmami oraz tańszą odzieżą szytą w Azji. Wiele polskich przedsiębiorstw walczyło o przetrwanie. Jedną z tych firm była Moda Polska, która mimo trudnej sytuacji nie zrezygnowała z tworzenia ekstrawaganckich kreacji, zgodnych z trendami lansowanymi na zagranicznych wybiegach. Przykłady tych strojów można odnaleźć w zbiorach Centralnego Muzeum Włókiennictwa w Łodzi, a jeden z nich to granatowo-złoty komplet projektu Jerzego Antkowiaka.
Historia Przedsiębiorstwa Państwowego „Moda Polska” sięga 1958 roku, kiedy połączono Biuro Mody „Ewa” z Gallux-Hurtem. Dyrektor artystyczną została Jadwiga Grabowska, która od lat była związana z rynkiem mody. Nowe przedsiębiorstwo miało edukować w zakresie panujących trendów, szyć na zamówienie i oferować odzież konfekcyjną produkowaną według ustalonego systemu miar. Zespół Mody Polskiej przygotował na każdy sezon kolekcję wiodącą (potem określaną mianem kolekcji informacyjnej), która prezentowała najnowsze tendencje oraz linię handlową obejmującą stosunkowo tańsze ubiory dostępne później w sklepach.
Komplet damski (żakiet, spódnica), CMW 21666/O/3521/1-2, Zbigniew Jerzy Antkowiak (projektant), Moda Polska, Warszawa, 1993, Centralne Muzeum Włókiennictwa w Łodzi, fot. Piotr Tomczyk Więcej zdjęć obiektu można znaleźć na portalu DIGITEX.cmwl.pl.
Działalność Jadwigi Grabowskiej sprawiła, że Moda Polska stała się dla wielu Polaków symbolem luksusowej mody. Nowe tendencje drugiej połowy lat sześćdziesiątych, na które mieli wpływ tacy projektanci, jak Mary Quant czy Yves Saint Laurent, oddziaływały także na działalność polskiego przedsiębiorstwa. Do zespołu Mody Polskiej dołączyli młodzi plastycy – Jerzy Antkowiak, Kalina Paroll, Irena Biegańska, Magda Ignar, Krystyna Dziak i Małgorzata Zembrzuska. Eleganckie kreacje zostały wówczas skrócone, a w kolekcjach coraz częściej pojawiały się spodnie damskie. Moda Polska na bieżąco obserwowała te tendencje, co widać było w tworzonych przez przedsiębiorstwo kolekcjach. W ostatnich dekadach XX wieku zespołem projektantów kierował Jerzy Antkowiak.
W wielu projektach Antkowiaka dostrzegamy zamiłowanie do teatralnych sylwetek i rozwiązań w konstrukcji ubioru. Przykładem może być granatowo-złoty komplet ze zbiorów Centralnego Muzeum Włókiennictwa w Łodzi z kolekcji informacyjnej Mody Polskiej na sezon wiosna/lato 1993. Zestaw składa się z prostego, pudełkowego żakietu ozdobionego złotymi akcentami w postaci guzików i obszycia krawędzi oraz spódnicy bombki ze złotej lamy, czyli tkaniny gęsto przetykanej metalową nicią.
Projekt kompletu damskiego (żakiet, stanik, spódnica), CMW 21868/Do/317, Zbigniew Jerzy Antkowiak, Moda Polska, Warszawa, 1993, Centralne Muzeum Włókiennictwa w Łodzi, fot. Piotr Tomczyk, prawa zastrzeżone. Więcej zdjęć projektów Jerzego Antkowiaka z kolekcji Centralnego Muzeum Włókiennictwa w Łodzi dostępnych na portalu DIGITEX.cmwl.pl.
W zbiorach Centralnego Muzeum Włókiennictwa w Łodzi znajduje się również projekt Antkowiaka, na podstawie którego strój został uszyty. Widać na nim rysunek żurnalowy oraz dużą liczbę opisów, z których możemy się dowiedzieć między innymi, ile godzin zajmowało uszycie poszczególnych elementów stroju lub jaki numer zamówienie miało w pracowni. Do dokumentu zostały zamocowane także próbki tkanin.
Grażyna Rutowska, Sklep „Moda Polska” w Pasażu Śródmiejskim, Warszawa, marzec 1969, licencja PD, Narodowe Archiwum Cyfrowe, źródło: szukajwarchiwach.gov.pl
Komplet Antkowiaka wpisywał się nie tylko w teatralne upodobania projektanta, ale także w tendencje panujące na wybiegach w latach dziewięćdziesiątych XX wieku. Obok pełnych przepychu kolekcji, nawiązujących do estetyki poprzedniej dekady, na którą wpływ miał amerykański serial Dynastia, coraz częściej pojawiały się prostsze, minimalistyczne propozycje. Antkowiak w swoim projekcie połączył te dwie skrajne estetyki, zestawiając ze sobą złotą spódnicę bombkę z prostym, pudełkowym żakietem. Sukienka bombka wylansowana przez Pierre’a Cardina w latach pięćdziesiątych, w kolekcjach Mody Polskiej występowała już wcześniej. Taki krój umożliwiał eksperymentowanie z tkaniną i sposobem jej drapowania, a zastosowanie modnej w latach osiemdziesiątych błyszczącej lamy pozwalało na osiągnięcie jeszcze bardziej teatralnego efektu.
Takie projekty niestety przegrywały z tańszymi propozycjami dostępnymi na polskim rynku po zmianie ustroju politycznego. W tym samym roku, w którym Moda Polska lansowała granatowo-złotą kreację, przedsiębiorstwo zostało przejęte przez syndyka zarządzającego nim w stanie upadłości. W grudniu 1997 roku firmę sprzedano. Antkowiak pozostał w Modzie Polskiej aż do końca jej działalności w 1998 roku, a odchodząc wykupił od syndyka kolekcję ubiorów, akcesoriów i projektów. Część zbiorów można było obejrzeć na wystawie „Jerzy Antkowiak – Moda Polska”, która została zorganizowana w 2018 roku w Centralnym Muzeum Włókiennictwa w Łodzi.
Aneta Dmochowska
Powrót ZOBACZ NA OSI CZASU
