Praca na morzu to niełatwe zajęcie. Rozłąka z rodziną, trud, walka z żywiołem, nie zawsze wygrana. Na brzegu czekają żony, matki, dzieci. Nie każdy powrót bywa szczęśliwy. Jak oddać ból po stracie, by poruszyć serca? Szczególna wrażliwość Ireny Loroch, ukształtowana rodzinną tragedią, pozwoliła jej dotknąć tematów tak osobistych, emocji tak silnych, że stały się wspólnym głosem, wspólnym odczuciem.
Monumentalna postać kobiety rozkłada ręce w geście rozpaczy, obejmuje pustkę. Jej twarz przepełnia niezmierny ból. Bryły u jej stóp z daleka przypominają fale, z bliska można w nich odróżnić zarysy męskich twarzy pozbawionych życia. Gdynianie nazywają ją Białą Wdową, choć oficjalny tytuł mającego ponad pięć metrów wysokości pomnika jest inny. W zbiorach Muzeum Miasta Gdyni znajduje się niewielki gipsowy model tej wielkoformatowej realizacji.
Irena Loroch, rzeźba plenerowa Tym, co odeszli na wieczną wachtę, 1988, Gmina Gdynia, dzięki uprzejmości autorki
Z powstaniem rzeźby wiąże się tragiczna historia. 11 stycznia 1965 roku podczas sztormu na Morzu Północnym zatonął m/s „Nysa” z osiemnastoosobową załogą na pokładzie. Bogumiła Osiecka – wdowa po zaginionym trzecim oficerze tej jednostki nie ustawała w staraniach, by upamiętnić los marynarzy. Wraz ze Związkiem Zawodowym Pracowników Polskich Linii Oceanicznych zbierała fundusze na przyszły pomnik. W 1987 roku Irena Loroch zgodziła się nadać wizjom realny kształt. Zatytułowała rzeźbę Tym, co odeszli na wieczną wachtę. „Sztuka Polska” zatwierdziła projekt, choć pod pewnymi warunkami. Artystka musiała zmienić ułożenie rąk zastygłej w bólu kobiety i zrezygnować z pierwotnie planowanego nadania sylwetce formy krzyża.
Irena Loroch, model rzeźby plenerowej Tym, co odeszli na wieczną wachtę, 1987, fot. Anna Śliwa, Muzeum Miasta Gdyni, dzięki uprzjmości autorki
„Rzeźba powstała z kamionki szkliwionej w cegielni «Gozdnica» k/ Zielonej Góry, gdzie przez ponad pół roku dojeżdżałam codziennie 6 km z wynajętej kwatery. Pracowałam wtedy bez żadnego wynagrodzenia czy nawet utrzymania. Traktowałam swoją pracę jako dar dla tych, którzy odeszli na wieczną wachtę jak i dla tych, którzy po stracie męża, ojca, syna często zostali skazani na ubóstwo. I to było największą zapłatą dla mnie: poczucie robienia Dobraˮ – wspominała Loroch. Sama głęboko doświadczyła poczucia straty, gdy podczas górskiej wędrówki od uderzenia pioruna zginął tragicznie jej mąż, a syn został ciężko ranny.
Irena Loroch, podczas pleneru w Orońsku, 1976, Muzeum Miasta Gdyni, dzięki uprzejmości muzeum
Urodzona w 1931 roku artystka w latach 1952–1958 studiowała na Wydziale Rzeźby w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Pięknych w Gdańsku (obecnie Akademia Sztuk Pięknych w Gdańsku). Podczas studiów wykonywała prace kamieniarskie przy odbudowie gdańskiej starówki (między innymi płaskorzeźby przy Długim Targu 21, rzygacze przy ulicy Mariackiej) oraz uczyła w liceum rysunku technicznego. W 1958 roku obroniła dyplom w pracowni profesora Stanisława Horno-Popławskiego.
Irena Loroch, Polska czterdziestolatka, 1970, Muzeum Miasta Gdyni, dzięki przejmości muzeum
Specjalizowała się w rzeźbie monumentalnej. Stworzyła wiele rzeźb plenerowych, zlokalizowanych na terenie Trójmiasta, a także liczne realizacje dla firm, przedsiębiorstw, lokali użytkowych, w tym dla gdyńskiej Stoczni imienia Komuny Paryskiej, restauracji „Róża Wiatrów”, siedziby Okręgowego Przedsiębiorstwa Energetyki Cieplnej w Gdyni-Witominie. W latach siedemdziesiątych XX wieku w Gdyni wybudowała własną pracownię rzeźbiarską, wyjeżdżała też na organizowane przez Ministerstwo Kultury i Sztuki plenery artystyczne. Otrzymała nominację na rzeczoznawcę ministerialnego w zakresie rzeźby. Zmarła 26 stycznia 2018 roku w wieku 87 lat.
Irena Loroch podczas pleneru w Orońsku, 1986, Muzeum Miasta Gdyni, dzięki uprzejmości muzeum
Pierwotnie w miejscu, gdzie stoi pomnik Tym, co odeszli na wieczną wachtę, znajdowała się rzeźba Sen Osady. Loroch marząc o plenerowej galerii rzeźby, podarowała go miastu w 1976 roku, z okazji 50-lecia otrzymania przez Gdynię praw miejskich. Gdy władze miejskie zwlekały z podjęciem decyzji o lokalizacji nowego pomnika, artystka przeniosła Sen Osady o 105 metrów w tej samej linii bulwaru Nadmorskiego, by zwolnić miejsce na Białą Wdowę. Uroczyste odsłonięcie pomnika nastąpiło 25 czerwca 1988 roku w obecności rodzin zaginionych marynarzy i rybaków.
Anna Śliwa
Powrót ZOBACZ NA OSI CZASU
