Krzycząc: Polska! Niepodległa 1918

Wystawa czasowa w Muzeum Narodowym w Warszawie

Jak drogę do niepodległości widzieli artyści? Ekspozycja „Krzycząc: Polska! Niepodległa 1918” zestawia artystyczne przedstawienia wydarzeń historycznych i politycznych dwu pierwszych dekad XX wieku z przemianami polskiej sztuki u progu odrodzonego państwa. Dziełom ze zbiorów MNW towarzyszą prace współczesnych twórców – Piotra Uklańskiego oraz Przemysława Trusta Truścińskiego, podejmujące dialog z tematyką wojny, niepodległości, sztuki narodowej.

Na wystawie można zobaczyć powstałe na początku XX wieku prace przybliżające nieoczywisty i bolesny proces odzyskiwania niepodległości. Kurator ekspozycji starał się stworzyć obraz bliski emocjom, jakie towarzyszyły świadkom tamtych wydarzeń, a zarazem odmienny od ukształtowanego przez ostatnie kilkadziesiąt lat stereotypu.

Roman Kramsztyk, Legenda o koronie, 1916, fot. K. Wilczyński, Muzeum Narodowe w Warszawie, materiały prasowe

Obraz czasów Wielkiej Wojny i odzyskania niepodległości jest w polskiej wyobraźni zbiorowej niewyraźny, zatarty. Przyświecała nam intencja, by go przybliżyć poprzez znakomite zbiory dzieł z tego okresu przechowywane w Muzeum Narodowym w Warszawie. Będzie to wystawa odbiegająca od „niepodległościowego szablonu”. Zaprezentujemy liczne prace nigdy lub od dawna współczesnym widzom nie pokazywane – mówi Piotr Rypson, pełniący obowiązki dyrektora Muzeum Narodowego w Warszawie.

Zofia Stryjeńska, Perkun X, z cyklu "Bożki słowiańskie", 1934, H. Dytkowski, Muzeum Narodowe w Warszawie, materiały prasowe

Dziesięć części ekspozycji ułożono w porządku chronologicznym i tematycznym. Wystawę rozpoczynają lata 1905–1907 i okres Wielkiej Wojny, zamykają zaś wydarzenia związane z walkami o granice odrodzonej Rzeczypospolitej, wyłonieniem Sejmu Ustawodawczego i wyborem prezydenta Gabriela Narutowicza. Narracja wystawy jest również zaproszeniem do udziału w debacie na temat kształtowania tożsamości narodowej po I wojnie światowej i poszukiwania form i treści dla sztuki narodowej.

Adam Bunsch, Karabinowa kula, 1929, fot. K. Wilczyński, Muzeum Narodowe w Warszawie, materiały prasowe

Przygotowania do ekspozycji ujawniły wiele prac ważnych, a niepokazywanych od niemal stu lat. Są to m.in. rzeźby przestawiające Józefa Piłsudskiego, dzieła dokumentujące losy ludności cywilnej podczas Wielkiej Wojny, wśród nich obraz Uchodźcy Jana Rembowskiego z 1915 roku, a także wypożyczone z Żydowskiego Instytutu Historycznego cykle Abla Panna i Wilhelma Wachtla. Także zapomniane malarskie wizje Stanisława Fabijańskiego, prezentujące wojenny dramat, czy fotografie Jana Neumana. Na ekspozycji znajduje się również jeden z nielicznych polskich obrazów w  stylistyce futurystycznej – Szarża Jerzego Hulewicza.

Jerzy Hulewicz, Szarża 1932–1939, fot. K. Wilczyński, Muzeum Narodowe w Warszawie, materiały prasowe

Prezentowane fragmenty Wesela w reżyserii Andrzeja Wajdy, rejestracja spektaklu Wielopole, Wielopole Tadeusza Kantora oraz realizacje Piotra Uklańskiego i Przemysława Trusta Truścińskiego stanowią artystyczne interwencje w zespoły dzieł dawniejszych.
Wątki niepodległościowe  zestawiono z nowymi, dynamicznie rozwijającymi się tendencjami artystycznymi pierwszych dziesięcioleci XX wieku. Koniec I wojny światowej zwiastował wzrost zainteresowania sztuką narodową, łączącą nowoczesność z elementami tożsamościowymi, lokalnymi. Obok dzieł artystów związanych z ugrupowaniami awangardowymi, jak Bunt i Formiści, na wystawie prezentowane są prace artystów ukraińskich związanych ze środowiskiem lwowskim oraz twórców awangardy żydowskiej, aktywnych w Łodzi, Warszawie i innych miastach Polski.

Zdzisław Jasiński, Alegoria zwycięstwa w 1920 roku, 1920, fot.  P. Ligier, Muzeum Narodowe w Warszawie, materiały prasowe

Wystawa „Krzycząc: Polska! Niepodległa 1918” rozpoczyna się w miejscu, w którym przed czterdziestu laty kończyła się w Muzeum Narodowym w Warszawie ekspozycja „Droga do Niepodległości. Wystawa malarstwa, rysunku i grafiki XIX i pocz. XX w. zorganizowana dla uczczenia 60-tej rocznicy odzyskania niepodległości”; jej kuratorami byli Agnieszka Morawińska i Andrzej Rottermund. We wstępie broszury towarzyszącej ekspozycji z 1978 roku dyrektor Stanisław Lorentz pisał: „Cofamy się tą wystawą w przeszłość, w długi okres niewoli, trwający od roku 1795 do 1918, a więc ponad sto dwadzieścia lat. […] Sześćdziesiątą rocznicę tego wydarzenia uznaliśmy za okazję do pokazania w rzadko u nas stosowanym porządku tematycznym, a nie chronologicznym, dzieł […], które odzwierciedlają dzieje narodowej myśli, rozwój wydarzeń i wyobraźni artystycznej, etapu trudnej polskiej drogi do niepodległości”. Kuratorski zabieg zmniejszył niebezpieczeństwa związane z politycznie ryzykowną tematyką, budzącą zainteresowanie cenzury. Porozbiorowe rozterki zostały wówczas ledwie zasygnalizowane poprzez dzieła polskich mistrzów: Stanisława Wyspiańskiego, Jacka Malczewskiego, Witolda Wojtkiewicza, Andrzeja Wajdy.

To różnica podstawowa w stosunku do obecnej wystawy – najważniejsza część „Krzycząc: Polska!...” dotyczy okresu Wielkiej Wojny, odzyskania niepodległości i walk o kształtowanie granic Rzeczypospolitej oraz narodzin nowej estetyki.

Jan Rembowski, Powrót Tobiasza, 1919, fot. K. Wilczyński, Muzeum Narodowe w Warszawie, materiały prasowe

Pokaz z 1978 roku wieńczył obraz Jacka Malczewskiego Polonia, symbol walki i nadziei. Obecną ekspozycję zamykają natomiast trzy nieproporcjonalnie reprezentowane w sztuce tematy: powołanie Sejmu Ustawodawczego, polityczne zabójstwo pierwszego prezydenta RP oraz wszechobecny kult Marszałka Józefa Piłsudskiego, z oczywistych powodów na poprzedniej wystawie pominięty.

Jacek Malczewski, Portret brygadiera Józefa Piłsudskiego, 1916, fot. K. Wilczyński, Muzeum Narodowe w Warszawie, materiały prasowe

Na wystawie znajdują się prace powstałe tuż przed odzyskaniem niepodległości – dzieła Jacka Malczewskiego, Zofii Stryjeńskiej, Tadeusza Makowskiego, Witolda Wojtkiewicza i dziesiątków innych artystów zamieszkałych na ziemiach polskich i poza nimi. Ukazana została walka o niepodległość Polski, jej główni aktorzy, uwiecznieni na obrazach i w portretach Wojciecha Kossaka, Stanisława Fabijańskiego, Władysława Wankiego, Leopolda Gottlieba, Leona Wyczółkowskiego, a także udział polskich artystów w działaniach wojennych i pokazany przez nich obraz wojny i walki o niepodległość.

Stanisław Masłowski, Wiosna 1905 (Świt 1906), 1906, fot. K. Wilczyński, Muzeum Narodowe w Warszawie, materiały prasowe

Obiekty prezentowane na wystawie „Krzycząc: Polska!...”, obrazy, rzeźby, grafiki i rysunki, niemal w całości pochodzą ze zbiorów Muzeum Narodowego w Warszawie. Ekspozycję uzupełniają dzieła wypożyczone z Muzeów Narodowych w Kielcach, Krakowie, Poznaniu i Wrocławiu, Muzeum Wojska Polskiego, krakowskiego Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych, Żydowskiego Instytutu Historycznego oraz Biblioteki Jagiellońskiej.


Program wydarzeń


W programie towarzyszącym wystawie znajdują się oprowadzania, wykłady i warsztaty rodzinne. Muzeum zaprasza na pokazy kina niemego z muzyką na żywo oraz warsztaty dla młodzieży z Przemysławem Trustem Truścińskim. Odbędą się również współorganizowane z przedstawicielami mediów debaty poświęcone zagadnieniom tożsamości narodowej, pamięci zbiorowej czy sztuce narodowej. Szczegółowy program jest dostępny na stronie www.mnw.art.pl.

Historia: poszukaj zaprasza na bezpłatne warsztaty rodzinne i warsztaty dla licealistów towarzyszace wystawie. Szczegółowy plan działań edukacyjnych znajduje się w zakładce PARTNERZY.


Krzycząc: Polska! Niepodległa 1918

Muzeum Narodowym w Warszawie
26 października 2018 – 17 marca 2019

Powrót
drukuj wyślij facebook