Wielkie dni Wrocławia. Wystawa Ziem Odzyskanych w 1948 roku

Wystawa czasowa w Muzeum Architektury we Wrocławiu

Wrocław, miasto o długiej tradycji wystawienniczej, od 1913 roku posiadało na skraju parku Szczytnickiego rozległe i dobrze zagospodarowane Tereny Wystawowe z monumentalnymi budowlami: Halą Stulecia, Pawilonem Czterech Kopuł, pergolą, restauracją – dzieła projektu tak wybitnych architektów, jak  Maks Berg i Hans Poelzig.

To właśnie tutaj nowe polskie władze zdecydowały się w 1948 roku na realizację imponującej swymi rozmiarami Wystawy Ziem Odzyskanych, która w ciągu stu dni, poprzez manifestację możliwości twórczych polskich środowisk artystycznych, w tym przede wszystkim architektów i urbanistów, miała podkreślać historyczne prawa Polski do Ziem Zachodnich i Północnych.

Montaż Iglicy projektu Stanisława Hempla na początku lipca 1948 roku, widoczne urządzenie zwane „kranem”, które ułatwiało ustawienie tej skomplikowanej konstrukcji, fotografia Stanisława Sadowskiego, Muzeum Miejskie Wrocławia

A, B, C - propagandowy charakter wystawy przewidywał podzielenie ekspozycji trzy na części: problemową, skupioną wokół wystawienniczych terenów Hali Stulecia (przemianowanej wówczas na Halę Ludową) z centralnie ustawioną na ten cel Iglicą projektu Stanisława Hempla; część społeczno-gospodarczą umiejscowioną na obecnych terenach ogrodu zoologicznego oraz na bardziej komercyjną, znajdującą się w centrum miasta (dawny Plac Młodzieżowy, obecnie teren przy Barze Barbara przy ul. Świdnickiej).

Dziedziniec Wystawy A, widok w stronę Hali Stulecia, fotografia Adama Czelnego, 1948 rok, Zakład Narodowy im. Ossolińskich we Wrocławiu

Całość prac architektoniczno-plastycznych koordynował prof. Jerzy Hryniewiecki, który podkreślał, że: „(...) Jeśli naprawdę chcemy przemówić do tłumów językiem współczesnej plastyki, to musimy właśnie przemówić nowymi formami architektury ze ścian pawilonów wystawowych (…), bo żadne słowa, żadne wykresy, długie reklamy, nie trafią do pamięci odbiorców tak, jak wymowa plastyki i architektury.”

W okolicach Hali Stulecia i na terenach Zoo wzniesiono w tym celu 50 dodatkowych pawilonów. Do organizacji tego dużego przedsięwzięcia zatrudniono wielu architektów, głównie z Warszawy, którzy mieli już doświadczenia w projektowaniu  polskich pawilonów na wystawach światowych w Paryżu (1925 i 1937) oraz w Nowym Jorku (1939). Prócz Jerzego Hryniewieckiego, w realizacji prac uczestniczyło ponad 100 twórców ze Stanisławem Hemplem, Markiem Leykamem, Stanisławem i Wojciechem  Zamecznikami, Stefanem Porębowiczem i Tadeuszem Ptaszyckim, Xawerym Dunikowskim oraz Janem Cybisem. Mimo, że organizatorzy wystawy – jak sami o tym pisali – starali się „ukryć” niemiecką przeszłość Wrocławia oraz „pruskie” budynki wystawowe (w sposób szczególny przeszkadzała Hala Stulecia, wtedy też przemianowana na Halę Ludową) – okazały się one tak funkcjonalne, że z powodzeniem zostały wykorzystane w trakcie trwania polskiej wystawy.

Widok na dziedziniec Wystawy A przed Pawilonem Przemysłowym, na pierwszym planie spiralna fontanna, w głębi „Wieża Wiader”, Iglica i trzy łuki, fotografia Jana Bułhaka, 1948 rok, Muzeum Architektury we Wrocławiu

Aktywność artystów, architektów, urbanistów i projektantów zieleni spowodowała wielką różnorodność form  plastycznych obecnych na wystawie. Dzięki tej syntezie dużą rolę na WZO odegrały rzeźba, malarstwo, film oraz operowanie kontrastem światła i cienia, a także kompozycje świadomie projektowanej zieleni (na przykład tzw. kwietniki – dwie mapy Polski). Równocześnie – artyści i architekci mieli okazję by pokazać polską szkołę dizajnu, a część pawilonów tymczasowych nawiązywała do osiągnięć polskiego, przedwojennego modernizmu.

 

Widok zachodniej części dziedzińca Wystawy A, fotografia z: M. Jassem, J. Minorski, Wystawa Ziem Odzyskanych we Wrocławiu, „Architektura” 1948, nr 10, s. 2

Wystawa, prezentowana w Muzeum Architektury we Wrocławiu od 12 kwietnia do 10 czerwca 2018 roku,  została przygotowana z okazji 70. rocznicy Wystawy Ziem Odzyskanych.

Głównym akcentem ekspozycji jest kilkadziesiąt fotografii dokumentujących proces montażu oraz moment otwarcia Wystawy Ziem Odzyskanych oraz zdjęcia ukazujące architekturę pawilonów wystawowych, autorstwa tak wybitnych fotografików jak m.in. Adam Czelny, Krystyna Gorazdowska, Jan Bułhak, czy Edward Falkowski.

Na wystawie pokazywane są również szkice akwarelowe do panoramy „Bitwa na Psim Polu”, plakaty z WZO oraz przewodniki i licznie wówczas produkowane gadżety.

Ponadto, w czerwcu br. odbędzie się w Muzeum Architektury jednodniowa sesja naukowa poświęcona tematom związanym z Wystawą Ziem Odzyskanych.

Muzeum Architektury we Wrocławiu, ul. Bernardyńska 5

ma.wroc.pl

Powrót
drukuj wyślij facebook
Wypad królewicza do Wrocławia

Oryginalnie Wrocław był zamieszkały przez Słowian. Wnioski Anglika z podróży do XIX-wiecznej stolicy Dolnego Śląska

Milicjanci przeciwko krasnalom, czyli Pomarańczowa Alternatywa we Wrocławiu
Cuda nad Wrocławiem. Obrona miasta przed Tatarami
Rzeźnicy i tkacze przeciwo patrycjuszom. Bunt cechów wrocławskich w 1418 r.
Propaganda sukcesu! Podaj cegłę Aleksandra Kobzdeja w Muzeum Narodowym we Wrocławiu
Poplątane losy Chłopca w słońcu Aleksandra Gierymskiego z kolekcji Muzeum Narodowego we Wrocławiu
W SAMYM ŚRODKU BITWY PANORAMA RACŁAWICKA W MUZEUM NARODOWYM WE WROCŁAWIU
XVII-wieczny portret Roberta de Niro? Obraz tajemniczego malarza w w Muzeum Narodowym we Wrocławiu
Wspomnienie dawnego splendoru. Bernardo Bellotto (Canaletto), Wjazd Jerzego Ossolińskiego do Rzymu w roku 1633 w Muzeum Narodowym we Wrocławiu
Krwawa Wizyta Zygmunta Luksemburskiego we Wrocławiu