Skandal w galerii

Szał Władysława Podkowińskiego w Muzeum Narodowym w Krakowie

Szał, najbardziej znany obraz Podkowińskiego, został po raz pierwszy pokazany w 1894 r. w Warszawie – i natychmiast wywołał niemały skandal. Poszło nie tylko o zbyt zmysłowe skojarzenia, jakie wzbudzał, lecz także o zachowanie artysty.

Dzieło przedstawia nagą, młodą kobietę na grzbiecie potężnego, karego konia stającego dęba. Mimika twarzy bohaterki oraz przymknięte oczy wyrażają ekstazę, a rudozłote włosy falują wokół jej głowy, splatając się z końską grzywą. Alabastrowa karnacja dziewczyny kontrastuje z czarną i lśniącą zwierzęcą sierścią. Ramionami obejmuje szyję wierzchowca, kolanami ściska jego grzbiet. Piana tocząca się z pyska konia, wysunięty język i wytrzeszczona gałka oczna podkreślają dziki, szaleńczy charakter sceny.

Trudno wskazać inne dzieło, które w tym czasie zyskało taki rozgłos i wzbudziło tyle kontrowersji wśród polskiej publiczności. W ciągu pięciu tygodni Szał (znany także jako Szał uniesień) obejrzało 12 tysięcy osób, a gazety przypominały, by pośpieszyć się z wizytą w galerii, bo obraz ma zostać wysłany na wystawę do Paryża. Krytycy pisali o dramatyzmie sceny oraz o swoistym manifeście przeciwko panującym kanonom malarskim. Nie zabrakło też głosów oburzenia, wytykających niemoralne przesłanie dzieła i pochwałę „dzikich żądz”. Pikanterii dodawał fakt, że płótno ma ponad trzy metry wysokości, dzięki czemu postacie zostały przedstawione w naturalnej wielkości, co potęgowało wrażenie wywierane na widzach.

Władysław Podkowiński, Szał (Szał uniesień, Szał marzeń), 1894, Muzeum Narodowe w Krakowie, licencja CC-BY, Wikimedia Commons

Nikt nie spodziewał się jednak takiego finału. Warszawski „Kurier Codzienny” tak relacjonował zaskakujące zdarzenia, które rozegrały się w Salonie Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych: „Wczoraj jeszcze, pomimo dnia słotnego, około 300 osób oglądało na oddzielnej wystawie [...] ostatnią pracę Władysława Podkowińskiego »Szał uniesień«. Dziś, w chwili, gdy to piszemy, z dzieła wielkiego talentu i pracy ― pozostały strzępy tylko... Z rana, gdy zaczynał się ruch na wystawie, ukazał się tam twórca »Szału« i zupełnie spokojnie, jak gdyby chodziło jedynie o dodanie lub ujęcie kilku rzutów pędzla na obrazie ― przystawił schodki, a wszedłszy na nie, pokrajał nożem cały obraz…”.

Nie wiadomo, co kierowało artystą. Być może nie był zadowolony z efektów swojej pracy lub w ten sposób zareagował na wywołany skandal, jakim ― dla części krytyki oraz publiczności ― okazało się wystawienie dzieła w galerii. Powtarzano również plotki o nacisku rodziny ukochanej malarza, rzekomo sportretowanej na obrazie. Niewykluczone jednak, że zniszczenie obrazu było celowym gestem artysty-dekadenta, chcącego stworzyć własną legendę.

Podkowiński nie zniszczył jednak całkowicie swojego dzieła, a płótno odrestaurowano rok później, już po śmierci zaledwie 29-letniego artysty nękanego chorobą płuc. Mimo młodego wieku Podkowiński zdążył nie tylko zapisać się w historii sztuki polskiej, lecz także przejść drogę rozwoju artystycznego od naturalizmu, przez realizm i impresjonizm, po symbolizm. Szałem zapewnił sobie jedno z czołowych miejsc w historii polskiego malarstwa symbolistycznego.

Karolina Dzimira-Zarzycka

Powrót ZOBACZ NA OSI CZASU
drukuj wyślij facebook
Romantyczne wizerunki młodej bohaterki. Emilia Plater według litografii w zbiorach Muzeum Narodowego w Krakowie
Wizja, która została odrzucona. Projekty witraży do katedry na Wawelu autorstwa Stanisława Wyspiańskiego z Muzeum Narodowego w Krakowie
Kryzys państwa Piastów na obrazie Wojciecha Gersona. Kazimierz Odnowiciel wracający do Polski (II) w Muzeum Narodowym we Wrocławiu
Niezrealizowany korowód duchów narodu. Projekt Pochodu na Wawel Wacława Szymanowskiego w Muzeum Narodowym w Krakowie
Biała Dama, czyli duch z obrazu. Portret Teofili z Działyńskich w Zamku w Kórniku
unia Lubelska według Matejki: wiernie oddana czy podmalowana? Obraz w Muzeum Lubelskim w Lublinie
Smok zionie ogniem pod Wawelem. Posąg autorstwa Bronisława Chromego z 1972 r.
Szalona szarża Polaków na obrazie Piotra Michałowskiego Somosierra w Muzeum Narodowym w Krakowie
Spektakularna śmierć księcia Józefa Poniatowskiego Kopie obrazu Horacego Verneta w zbiorach polskich oraz zaskakujące dzieje oryginału
PODARUNEK KSIĘCIA WARSZAWSKIEGO. TABAKIERA FRYDERYKA AUGUSTA W MUZEUM UNIWERSYTETU JAGIELLOŃSKIEGO
ŁAZIENKI REZYDENCJĄ ROMANOWÓW. PORTRET Aleksander I na tle Pałacu na Wyspie w Łazienkach Królewskich
Piękną nigdy nie byłam, ale często bywałam ładną. Portret Izabeli Czartoryskiej w Muzuem Narodowym w Krakowie
WŁODARZ NOWOCZESNEJ STOLICY. PORTRET PREZYDENTA WARSZAWY KAROLA WOYDY w Muzeum Warszawy
KIEDY WYSTAWY BYŁY CZYMŚ NOWYM. WIDOK WARSZAWSKIEJ WYSTAWY SZTUK PIĘKNYCH  z 1828 roku W incentego Kasprzyckiego w Muzeum Narodowym w Warszawie
Fotografia czy obraz? Zagadkowa miniatura w Muzeum Narodowym w Warszawie