Romantyczne wizerunki młodej bohaterki

Emilia Plater według litografii w zbiorach Muzeum Narodowego w Krakowie

Emilia Plater to jedna z najsłynniejszych bohaterek epoki romantyzmu; młoda i dzielna, z poświęceniem walcząca w powstaniu listopadowym. Na podstawie słynnych grafik Achille Devéria wyobrażamy ją sobie jako kobietę piękną, tymczasem owe wizerunki najprawdopodobniej nie są zgodne z rzeczywistością.

 

Emilia Plater urodziła się w Wilnie w 1806 r., była córką hrabiego Franciszka Ksawerego Broel-Plater i Anny von der Mohl. Miała szerokie zainteresowania, szczególnie w zakresie historii; jedną z jej ulubionych postaci miała być Joanna d’Arc. Była patriotką zaangażowaną w romantyczne ruchy młodzieżowe. W powstaniu listopadowym walczyła w męskim odzieniu, uzyskała nawet honorowy stopień kapitana. Zmarła w wieku zaledwie 25 lat i stała się bohaterką patriotycznej legendy, sławioną przez poetów z różnych krajów Europy.

Młodą i waleczną kobietę wszyscy chcieli wyobrażać sobie jako bardzo piękną – wyidealizowany wizerunek Emilii został spopularyzowany przez litografię wykonaną przez Achille Devéria w zakładzie litograficznym François Villaina. Odbitki przechowywane są w różnych zbiorach, m.in. w Muzeum Narodowym w Krakowie. Litografia to technika graficzna bardzo popularna w XIX w.; jest to tzw. druk płaski – matryca jest z kamienia. Mówiąc w wielkim skrócie: najpierw zatłuszczoną kredką lub tuszem nanosimy na kamień rysunek, potem pokrywamy kamień kwasem, który wchodzi w reakcję z niezarysowanymi partiami kamienia. Stają się one oleofobowe, czyli nie pozostaje na nich farba. W ten sposób farba zatrzymuje się tylko na wcześniej zarysowanych partiach kamiennej matrycy i można za pomocą prasy litograficznej wykonywać odbitki na kolejnych kartach papieru.

Achille Devéria, Emilia Plater, Muzuem Narodowe w Krakowie, katalog zbiorów

Bardzo zbliżony wizerunek Emilii – spopularyzowany przez kolejną litografię, którą stworzył Devéria – znalazł się w zbiorze Józefa Straszewicza Les Polonais et les Polonaises de la révolution du 29 novembre 1830, ou Portraits des personnes qui ont figuré dans la dernière guerre de l'indépendance polonaise… (1832–1836). W efekcie w ten właśnie sposób wyobrażamy sobie dziś Emilię Plater, chociaż wszystko wskazuje na to, że tworząc te litografie Devéria dał się nieco ponieść fantazji. Tymczasem z przekazów współczesnych wiemy, że Emilia była drobną, niepozorną blondynką i raczej nie uważano jej za specjalnie urodziwą.

 

Achille Devéria, Emilia Plater, w: Józef Straszewicz Les Polonais et les Polonaises de la révolution du 29 novembre 1830, ou Portraits des personnes qui ont figuré dans la dernière guerre de l'indépendance polonaise… (1832–1836), Muzeum Narodowe w Krakowie, katalog zbiorów

Co ciekawe, w 1907 r. kolekcjoner sztuki Leopold Méyet opublikował w „Tygodniku Ilustrowanym” wizerunek, który miałby być autoportretem Emilii Plater (podobno była ona uzdolniona plastycznie). Méyet napisał, że portret ów znajdował się w rękach „jej krewnej, p. Bogumiły z hr. Ledóchowskich baronowej Roopowej [Von Der Ropp], zamieszkałej w Antuzowie, powiecie nowoaleksandryjskim, guberni kowieńskiej”.

Fotografia autoportretu Emilii Plater ze zbiorów L. Meyeta, Tygodnik Ilustrowany, 1907 r., nr 2, s.28

Niestety, jak dotąd nie udało się odnaleźć tego obrazu; dysponujemy zatem tylko czarno-białą fotografią sprzed I wojny światowej. Czy rzeczywiście tak właśnie wyglądała dzielna Emilia Plater?

Magdalena Łanuszka

Powrót ZOBACZ NA OSI CZASU
drukuj wyślij facebook
Szalona szarża Polaków na obrazie Piotra Michałowskiego Somosierra w Muzeum Narodowym w Krakowie
Spektakularna śmierć księcia Józefa Poniatowskiego Kopie obrazu Horacego Verneta w zbiorach polskich oraz zaskakujące dzieje oryginału
Piękną nigdy nie byłam, ale często bywałam ładną. Portret Izabeli Czartoryskiej w Muzuem Narodowym w Krakowie
Pomnik księcia Józefa przed Pałacem Prezydenckim
GENIALNY MINISTER SKARBU. Książę Fraciszek Ksawery Drucki-Lubecki