Nauczyciel Chopina autorem opery

Król Łokietek czyli Wiśliczanki Józefa Elsnera

Gdyby zapytać kogoś o to, kim był Józef Elsner, zapewne większość odpowiedziałaby: to nauczyciel Fryderyka Chopina. Jednak jego zasługi dla polskiej kultury muzycznej są dużo większe – przez wiele lat był dyrektorem Teatru Narodowego, działał także jako kompozytor. Elsner stał się twórcą polskiego stylu narodowego, co najlepiej widać w jego dziełach scenicznych - m.in. w operze Król Łokietek czyli Wiśliczanki.

Król Łokietek czyli Wiśliczanki to opera Józefa Elsnera powstała w 1818 r. Tematyką sięga z jednej strony do historii Polski, a z drugiej do życia i obyczajów polskiego ludu wiejskiego. Władysław Łokietek w operze przedstawiony jest  jako sympatyczny król-swojak, który grzechy młodości (umowa z Wacławem II) odkupił pokutą, ukorzył się przed papieżem w Rzymie. Wygnany z ojczyzny powrócił na jej łono, by skutecznie walczyć o dobro państwa. Zapisał się w historii nie tylko jako twórca zjednoczenia państwa polskiego po rozbiciu dzielnicowym, lecz również inicjator przymierza polsko-litewskiego. Bohaterem równorzędnym z monarchą staje się lud, bohater zbiorowy, czyli wiśliczanki, urodziwe, odważne, szlachetne i nastawione patriotycznie mieszkanki z okolic Wiślicy, rezydencji piastowskiej.

Maksymilian Fajans, Józef Elsner,  Biblioteka Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy, licencja PD, Wikimedia Commons

W operze tej znajdujemy wielkie bogactwo melodii, czerpanych albo wprost z polskiej muzyki ludowej lub stylizowanych na muzykę ludową. Pełno tu rytmów krakowiakowych i mazurowych, które łączą się z elementami międzynarodowej muzyki symfoniczno-operowej.  Pierwiastek historyczny w operze dobrze reprezentuje scena alegoryczna, tzw. scena snu przedstawiająca w kilkunastu kolejno po sobie następujących obrazach "pamiętne zdarzenia z dziejów ojczystych za panowania Łokietka do dnia dzisiejszego". Każdy z tych alegorycznych obrazów zilustrował Elsner odpowiednio dobraną muzyką, która miała symbolizować daną epokę. Stwarzało to jakby wiązankę melodii bądź znanych jako melodie narodowe, bądź zaczerpniętych z oper różnych kompozytorów. Z melodii narodowych odnaleźć możemy: Polonez Kościuszki, Mazurek Dąbrowskiego i Polonez księcia Poniatowskiego.

Wojciech Gerson, Łokietek pod Ojcowem, licencja PD, Lwowska Galeria Sztuki, Wikimedia Commons

Opera doskonale trafiła w gusta Polaków. Jej popularność mogła mieć związek z wykorzystanymi przez Elsnera melodiami ludowymi czy hymnem naszego kraju. Warto też wspomnieć, że jeden z mazurów, Parobczaki od Połańca, zyskał szczególną popularność. Utwór tak bardzo zakorzenił się w polskiej kulturze, że w pewnym momencie praktycznie zapomniano, że pochodzi on z opery Elsnera i zaczęto uważać, że jest to tradycyjna melodia ludowa. Został on podchwycony również przez Paganiniego, który skomponował wariacje jego temat. Elsner zamknął w tej operze wszystkie usiłowania epoki przedromantycznej wykształcenia opery narodowej, stylu narodowego w oparciu o polską muzykę ludową. Stworzył również bazę, na której rozwinęła się twórczość operowa Moniuszki. 

Paulina Pieńkowska

Powrót ZOBACZ NA OSI CZASU
drukuj wyślij facebook
Płock woj. mazowieckie
Kraków woj. małopolskie
Spór króla z biskupem muzyką pisany. Poemat symfoniczny Ludomira Różyckiego
"Boleję na fortepianie, rozpaczam." Etiuda Rewolucyjna Fryderyka Chopina
Epopeja narodowa w nuty zaklęta. Sinfonia sacra Andrzeja Panufnika
Symfonia c-moll Charakterystyczna Ignacego Feliksa Dobrzyńskiego
symfonia polonia. echa powstania w lirycznej symfonii ignacego jana paderewskiego