Zagadkowe zabójstwo książęcej małżonki

14 grudnia 1283 r. w Gnieźnie zmarła bezpotomnie młoda, licząca 23 lata, żona księcia wielkopolskiego Przemysła II. Już następnego dnia została pochowana w katedrze gnieźnieńskiej. Śmierć ta była niespodziewana, księżna nie chorowała. Szybko pojawiły się plotki, że Ludgardę kazał zamordować jej małżonek.

Jan Długosz w swych monumentalnych Rocznikach albo Kronikach Sławnego Królestwa Polskiego pisał: „(…) ani książęca powaga, ani ogłoszony zakaz nie potrafiły usunąć z ust i serc ludzkich oceny tego występku”. Dziejopis ten nie miał wątpliwości: „14 grudnia 1283 r. zmarła uduszona przez własnych domowników i służbę księżna Ludgarda, żona księcia Przemysła II. Księcia podejrzewano, że z powodu bezpłodności książęcej małżonki nasłał on pewne osoby dla jej uśmiercenia…”.

Historia małżeńska zaczęła się dziesięć lat wcześniej. Ludgarda miała 13 lat, była córką Henryka I Pielgrzyma, księcia meklemburskiego. Przemysł II miał 16 lat i wychowywał się pod kuratelą swego stryja księcia kaliskiego Bolesława Pobożnego. Prawdopodobnie stryj zaaranżował to małżeństwo. Jego celem był sojusz między Wielkopolską i Meklemburgią. Według wzmianek źródłowych młodzi małżonkowie spodobali się sobie i byli początkowo zgodną parą.

Mijały lata, Przemysł II przejął samodzielne rządy, po bezpotomnej śmierci stryja Bolesława Pobożnego został w 1279 r. władcą całej Wielkopolski. Od 1282 r., czyli od układu w Kępnie, czekał na bezpotomną śmierć Mściwoja II, by objąć po nim władzę na Pomorzu Gdańskim (co nastąpiło w 1294 r.). Projektował układy o przeżycie z innymi książętami dzielnicowymi (w tym okresie bezpotomnie zmarło kilku książąt dzielnicowych, co uprościło scenę polityczną w podzielonej Polsce).

Aleksander Lesser, Przemysł II, XIX w., licencja PD, Wikimedia Commons

W 1283 r., po 10 latach, jego małżeństwo z Ludgardą wciąż było bezdzietne. Czy wówczas Ludgarda rozgoryczona oskarżeniami o bezpłodność uciekła w cnotę wstrzemięźliwości? Na rodzinnym dworze w Meklemburgii pielęgnowano pamięć o Ludgardzie jako świętej obrończyni cnót małżeńskich. Ludgarda miała wybrać świętość i broniła trwałości węzła małżeńskiego i dlatego została zamordowana.

Katedra w Gnieźnie, widok współczesny, licencja CC BY-SA 3.0 pl, Wikimedia Commons

Przemysł II żenił się jeszcze dwukrotnie. W 1285 r. poślubił królewnę Ryksę, córkę już wówczas zdetronizowanego króla szwedzkiego Waldemara. Z tego małżeństwa narodziło się jedyne dziecko Przemysła II, córka Elżbieta, która została żoną Wacława II, króla Czech i Polski. Trzecią żoną została Małgorzata, córka margrabiego brandenburskiego Albrechta III.

Kiedy Przemysł II został podstępnie zamordowany w Rogoźnie w 1296 r., według wszelkiego prawdopodobieństwa z inspiracji margrabiów brandenburskich, krewnych swego teścia, Małgorzata wróciła do Brandenburgii.  Autor Kroniki oliwskiej napisał, że śmierć króla była karą za uduszenie pierwszej żony.

Czy rzeczywiście skrytobójczo zamordowany Przemysł II dopuścił się kilkanaście lat wcześniej skrytobójstwa na żonie? Wielu współczesnych historyków wątpi w prawdziwość tego zarzutu. Także nie wszyscy kronikarze go przyjmowali. Autor Rocznika kaliskiego wspominając Ludgardę dodawał, że „nikt nie potrafi stwierdzić, jaką zmarła śmiercią.”

Krzysztof Kowalewski

Powrót ZOBACZ NA OSI CZASU
drukuj wyślij facebook
Gniezno czy Giecz czyli skąd pochodzi dynastia?
Dlaczego zginął kanonik Marcin Baryczka?
Poznań woj. wielkopolskie
BEZCZELNY PODSTĘP KRZYŻAKÓW W GDAŃSKU
Gniezno woj. wielkopolskie